خلاقیت کودکان

خلاقیت کودکان نقش مهمی در آینده آنها خواهد داشت. کودکان خلاق راه حل های جدید برای مشکلات پیش رو پیدا می‌کنند. توجه داشته باشید استعداد تنها بخشی کوچک از خلاقیت است و تمرین، نظم‌بخشی و پرورش آن از اهمیت بیشتری برخوردار است. هر چه محیط زندگی کودک از تنوع بیشتری برخوردار باشد، امکان رشد خلاقیت در او بیشتر است. قطعاً پرورش خلاقیت کودکان برای شما مهم است. 

کنجکاوی در خلاقیت کودکان

خلاقیت بیش از آنکه ذاتی باشد مهارتی یاد گرفتنی است و والدین می‌توانند آموختن آن را تسهیل کنند. خلاقیت کودکان فواید زیادی برای ذهن، احساسات و حتی سلامت جسمی آن‌ها دارد. به عنوان یک پدر و مادر یا معلّم شما می‌توانید کارهایی را برای پرورش خلاقیت کودکان و آموزش خلاقیت به کودکان خود و حفظ و رشد ذهن خلاق او انجام دهید. در این مقاله درباره‌ی خلاقیت کودکان و راه‌های پرورش آن بیشتر می‌خوانیم.

آیا فرزندتان از شما سوالات زیادی می‌پرسد؟ آیا تا کنون از شما پرسیده است که چرا آسمان بالاست و زمین پایین؟ چرا اسم سگ، سگ است و اسم اسب، اسب؟ چرا دو تا چشم داریم و یک بینی؟ اگر جای چشم و ابرو عوض می‌شد چه می‌شد؟ و اگر به هر یک از سوالات او پاسخ دهید، باز هم سوالات دیگری می‌پرسد؟

بهتر است بدانید که تمام کودکان قبل از دبستان دارای استعداد خلاقیت در عالی ترین حد خود هستند و هنر والدین و معلمان، خاموش کردن و سرکوب کردن این استعداد است!.

بهتر است بدانید کودک خلاق، کودکی است که با جواب های سطحی شما قانع نمی‌شود. تورنس که متخصص خلاقیت کودکان است، بر این اعتقاد است که در سه سالگی خلاقیت بچه ها افزایش می یابد و تا چهار یا چهار و نیم سالگی به اوج خود می‌رسد. اما در پنج سالگی و با ورود به آمادگی ناگهان سقوط می‌کند.

حتما بخوانید: هدف از خلاقیت چیست؟

راه های افزایش خلاقیت کودکان

1. نقاشی

نقاشی در کودکان یکی از مهمترین سرگرمی های دوران کودکی است. نقاشی کودکان چیزی بی محتوا یا بدون ارزش نیست. بلکه فعالیتی است که دارای ارزش محتوایی بسیار بوده و از جنبه های مختلف هنری، بالینی و آموزشی قابل توجه و بررسی است.

سؤال مهمی که در این بین مطرح می‌شود این است که چه کنیم تا نقاشی کردن، سبب رشد خلاقیت و استعداد کودکان گردد و آن را محدود نسازد؟ به همان میزان که نقاشی می‌­تواند سبب رشد خلاقیت و استعداد هنری کودک گردد، به همان میزان می‌تواند محدود کننده و از بین برنده خلاقیت و استعداد کودکان گردد.

یکی از روش های معمول در آموزش نقاشی به کودکان، روش تکمیلی است. این روش یکی از روش های کاملاً محدود و بسته می‌‌باشد که اگر به طور مداوم از آن استفاده شود منجر به افت خلاقیت کودکان می‌گردد.

روش تکمیلی معمولاً در کتاب های نقاشی و سرگرمی کودکان دیده می‌شود. کتاب هایی که معمولاً کپی کردن را به کودکان می‌آموزند. البته این کتاب ها گاهی برای ابتدای روند آموزش و آشنایی کودک با محرک های مختلف محیطی مناسب است. ولی استفاده زیاد و همیشگی، روح خلاقیت و استعداد هنری کودک را از بین می‌برد.

بهترین روش همان آزاد گذاشتن قوای تخیل کودک است. هر آن چیزی که قدرت ذهن را محدود کند، خلاقیت را نیز محدود می‌کند.

لازم است به خاطر داشته باشید، هرگز در نقاشی کودکان دست نبرید و آن ها را اصلاح نکنید. کودکان را به تقلید و کپی کردن تصاویر وادار نکنید. از نقاشی کودکان ایراد نگیرید و هرگز کودک را به دلیل نقاشی هایش تحقیر یا سرزنش نکنید. برای کارهای هنری کودک و نقاشی های او ارزش قائل شوید و بخش از دیوار اتاقش را به این امر اختصاص دهید.

نقاشی به خلاقیت کودکان کمک می‌کند
نقاشی به خلاقیت کودکان کمک می‌کند

2. موسیقی

یکی دیگر از مهمترین کارهای افزایش خلاقیت کودکان استفاده از وسایل موسیقی است.

موسیقی هایی که از روی برنامه و اصول ساخته شده باشند موجب بروز خلاقیت‌ها در دیگر هنرها می‌شوند.

موسیقی عاملی است که می‌تواند انسان را به شادی، غم و ترس سوق دهد، پس میان هنر، احساسات درونی و خلاقیت انسان‌ها ارتباطی نزدیک وجود دارد و از این دریچه می‌توان برای پرورش شخصیت اخلاقی و اجتماعی کودک یاری جست و با ایجاد اعتماد به نفس شخصیتی قدرتمند را به وی ارائه دهد.

هنگامی که کودک با سازهای اسباب بازی خود صدا تولید می‌کند، آواز می‌خواند و شاد است، در واقع در حال بروز استعدادهای ذاتی خود است. شما با تحسین و تشویق او می‌توانید این ابتکارات را در ذهن او پرورش دهید.

ما می‌توانیم از وسایلی که در منزل داریم مثل کاسه های فلزی و قاشق های فلزی آن ها را در اختیارش قرار دهیم و با تولید صدا احساس خوبی داشته باشد. و یا اسباب بازی های که تولید صدا می‌کند برایش تهیه کنیم تا استعداد موسیقیایی فرزند مان را خلق کنیم.

به صدا در آوردن ساز ها به خلاقیت کودکان کمک می‌کند

3. فضای مناسب

منظور از فضا اول ایجاد محیطی برای رشد خلاقیت کودک ما است. 

یک مکان امن و راحت برای کثیف کاری کودکان در نظر بگیرید که کودکان بتوانند در آن از هر نوع وسیله ی هنری استفاده کنند. کاغذ و مقوا، مدادشمعی، گچ، مارکر، چسب، برچسب، رنگ انگشتی و گِل رُس در اختیار کودک قرار دهید و اجازه بدهید همه ی خلاقیتش را نشان بدهد.

یک سفره بزرگ برای آن ها پهن کنیم و اجازه بدهیم با خیال راحت نقاشی بکشد یا می‌توانیم گوشه ای از دیوار را برای فرزندمان مقوا بزنیم و اجازه بدهیم فقط در همان محل نقاشی دیواری بکشد.

فضای اختصاصی قدرت خلاقیت کودکان را افزایش می‌دهد
فضای اختصاصی قدرت خلاقیت کودکان را افزایش می‌دهد

4. تمام کردن کارهای نیمه کاره

یکی از تمرین های ایجاد تفکر خلاق در کودک این است که از او بخواهید چیزهای نیمه تمام را تمام کند.

برای تقویت خلاقیت کودکان قصه ها را از ابتدا تا انتها شروع به خواندن نکنید و بعد هم کتاب را ببندید.

مثلا داستانی را تا نیمه بخوانید و از کودک بخواهید برای آن یک پایان بسازد.

از کودکان بخواهید که اشیاء و امور نیمه تمام را تکمیل کنند. از کودکان تقاضا کنید تا جملات نا تمام و داستان های نا کامل، تصاویر و نقاشی های نیمه تمام و حتی اشیاء ناقص را کامل نمایند. برای او اسباب بازی هایی بخرید که خودش بتواند آن ها را به یکدیگر متصل کند و با آن ها مدل های مختلف خلق کند.

بیان داستان خلاقیت کودکان را افزایش می‌دهد
بیان داستان خلاقیت کودکان را افزایش می‌دهد

5. طبیعت گردی

طبیعت حس کنجکاوی و تحرک ذهنی را در کودکان برمی‌انگیزد. طبیعت به رشد خلاقیت کودک کمک کرده و به آن ها این امکان را داده تا از تمام حواس خود استفاده کنند. علاوه بر آن قدرت تمرکز و یادگیری را در کودکان افزایش داده و اختلالات تمرکز را در آن‌ها کاهش می‌دهد.

دنیای طبیعی الهام بخش کودکان برای فکر کردن و سوال کردن و ایجاد ذهن خلاق است. به کودکان خود اجازه دهید اشیا را از نزدیک لمس کرده و با آن ها ارتباط برقرار کنند.

طبیعت خلاقیت کودکان را شکوفا میکند

6. آشپزی

آشپزی یکی از راه های تقویت خلاقیت کودکان است.

کودکان در سنین 5 تا 10 سال مشتاق و علاقه مند به آشپزی هستند ولی به تشویق و رهبری والدین خود نیاز دارند. روانشناسان به والدین توصیه می‌کنند هیچ گاه جلوی آشپزی کردن کودکان خود را نگیرید زیرا آشپزی کردن تمام استعدادها و توانایی های کودکان را تقویت و مهارت آنان را در برخورد با مسائل مختلف زندگی افزایش می‌دهد.

اجازه بدهید مواد را با هم ترکیب کنند و یا مواد دیگری را جایگزین کرده و نتیجه را امتحان کنند. مواد اختیاری یک ایده دیگر برای تمرین و گسترش خلاقیت است.

مزایای زیادی در آشپزی با کودکان وجود دارد. کودکان با لمس کردن، مزه کردن، احساس کردن، بوییدن و گوش دادن یاد می‌گیرند. درگیر شدن در آشپزی به کودکان کمک می‌کند تا مهارت های حرکتی، هماهنگی دست، چشم و حتی مفاهیم اولیه ریاضی و علوم را توسعه دهند.

آشپزی خلاقیت کودکان را افزایش می‌دهد
آشپزی خلاقیت کودکان را افزایش می‌دهد

7. طرح پرسش های متحرک

یکی از بهترین روش‌ها برای ایجاد تفکر خلاق در کودکان، طرح «سؤالات محرک» است.

چنین سؤالاتی به کودک کمک می‌کنند تا از زمان و مکان فاصله بگیرد. سؤالاتی که از فرزندتان می‌پرسید، باید متناسب با خصوصیات او باشند.

پرسیدن سوالاتی خلاقانه هم به ما و هم به کودک مان کمک می‌کند.

مثل این سوالات:

  • من چطور می‌توانم مادر خوبی باشم؟
  • ما چه کارهایی باید انجام دهیم که بتوانیم محیط زیست بهتری داشته باشیم؟
  • به نظرت اسب و زرافه چه شباهتی با هم دارند؟

هرکدام از این دست سوالات فرزندان را به فکر کردن وادار می‌کند. لطفاً حوصله داشته باشید و برای فرزندانی که به وجود آورده ایم وقت کافی بگذاریم. گذاشتن وقت کافی و ایجاد سوالات باز هم یکی از راهکارهای تربیت فرزندان خلاق است.

سوال پرسیدن خلاقیت کودکان را افزایش میدهد

8. فرصت ابراز افکار مخالف

کودکان برای اینکه بتوانند به اکتشاف ایده‌ها و انجام کارهای خلاقانه بپردازند، به آزادی عمل احتیاج دارند.

فرصت ابراز «افکار مخالف» را به کودک بدهید. بگذارید با شما مخالفت کنند. برای کودکان خود مانند یک رئیس رفتار نکنید. تشویق‌شان کنید بیش از یک راه‌حل برای مشکل پیدا کنند. زمانی که با موفقیت مشکلی را حل کردند، از آنها بخواهید مجدد آن را با راهی جدید حل کنند سپس بخواهید راه‌حل‌های بیشتری برای حل همان مشکل پیدا کنند.

پیدا کردن چند راه حل خلاقیت کودکان را افزایش میدهد
پیدا کردن چند راه حل خلاقیت کودکان را افزایش میدهد

9. قانون تعیین نکنید

کودکان هنگام بازی اگر به حال خود گذاشته ‌شوند معمولاً بسیار خلاق هستند اما دخالت بیش از اندازه‌ی والدین چشمه‌ی خلاقیت کودکان را خشک می‌کند. بچه‌هایی که آزادانه با هم بازی می‌کنند حتی می‌توانند بازی‌هایی با قوانین پیچیده خلق کنند و در صورت لزوم در این قوانین اصلاحاتی انجام بدهند.

بازی‌هایی که بدون دخالت بزرگسالان انجام می‌شود باعث رشد قدرت تشخیص اخلاقی کودکان می‌شود. محدودیت‌های بیرونی اعمال شده به کودکان، مانند مجبور کردن آنها برای رنگ‌آمیزی درون خطوط می‌تواند انعطاف‌پذیری تفکرشان را کاهش دهد. در یک مطالعه مشخص شد تنها با نمایش نحوه‌ی کنار هم قرار دادن اجزای یک مدل، روش‌های خلاقانه‌ای که به ذهن کودکان می‌رسد کاهش پیدا می‌کند.

کپی برداری برای نقاشی خلاقیت کودکان را کم می کند

10. قبول دوستان خیالی

در مراحل رشد کودک بسیار طبیعی و نرمال است که دوستان های خیالی داشته باشد. این دوستان از قوّه تخیل بسیار قوی در کودکان نشان دارد. این کودکان اصولاً رفتار اجتماعی بهتر و هراس اجتماعی کمتری دارند. در همین راستا، می‌توانید هنگامی که فرزند شما در حال بازی با دوستان خیالی خود است در جمع آن ها حضور داشته باشید. تا زمانی که رفتار بد یا اشتباهی از فرزند سر نزده است، او را همراهی کنید.

تخیل ها خلاقیت کودکان را افزایش میدهند

11. پاداش شکست

کودکانی که از شکست می‌ترسند کمتر به فکر خلاقیت هستند. پس باید در نظر بگیریم هرگز کودکمان را از شکست نترسانیم و به کودکمان یادآوری کنیم که شکست مقدمه موفقیت است.

اشتباهاتی را که اخیراً انجام داده‌اید با کودکان‌تان درمیان بگذارید تا بدانند اشتباه کردن عادی است.

آن هایی که از شکست میترسند کمتر به فکر خلاقیت کودکان هستند

12. نقش بازی ها

از آنجا که کودک حساس ترین مراحل رشد خلاقیت را در محیط خانه سپری می‌کند، محیط مناسب خانوادگی، شیوه و نگرش‌های صحیح فرزندپروری در رشد و شکوفایی خلاقیت سهم مهمی ایفا می‌کند.

خانواده باید به موضوع کلیدی نقش بازی در رشد خلاقیت کودکان بسیار توجه داشته باشند.

بازی بهترین شکل فعالیت طبیعی هر کودک محسوب می‌گردد در جریان بازی است که نیروهای ذهنی و جسمی کودک، یعنی: دقت، تخیل، نظم و ترتیب، چالاکی و غیره رشد می‌یابند.

هنگامی که کودکان بازی می‌کنند یاد می‌گیرند از فکرشان استفاده کنند. بازی به کودکان کمک می‌کند که احساس بهتری داشته باشند. یاد می‌گیرند که اعمال و حرکتشان را کنترل کنند.

والدین نباید تعیین کننده ی نوع و شیوه ی بازی باشند. بلکه بهتر است شرایط سالم بازی را فراهم و خود به عنوان همبازی شرکت کنند و اجازه دهند تا با قدرت خلاقیت خود بازی را اداره کند.

با تشویق و تأیید رفتار کودک و فراهم آوردن زمینه های مساعد و تدارک بازی های دلخواه او، قدرت تخیل و خلاقیت کودک را تقویت کنید.

ابراز نظر و عقاید کودکان خلاقیت کودکان را افزایش میدهد

13. نقش اسباب بازی ها

انتخاب اسباب‌بازی مناسب برای کودکان بسیار حائز اهمیت می‌باشد. دوره کودکی از مهم‌ترین دوران یادگیری می‌باشد و اسباب‌بازی مناسب می‌تواند خلاقیت آن‌ها را توسعه و امکان تجربه زندگی را برای او مهیا سازد.

اسباب‌بازی‌ها در شکل دادن به تمایلات عاطفی و روانی کودکان نقش مهمی را ایفا می‌کنند.

اسباب‌بازی‌هایی که شکل و اندازه خاص ندارند و کودکان می‌توانند با سلیقه خودشان آن‌ها را تغییر دهند؛ باعث رشد خلاقیت کودکان خواهند شد.

ساخت کاردستی‌های کاغذی به رشد خلاقیت کودک کمک خواهند کرد.

 وسایلی مانند لِگو و مکعب‌های رنگی باعث مهارت بیشتر کودک در استفاده از دست‌هایش می‌باشد.

تعداد اسباب‌بازی می‌تواند برای کودک حواس‌پرتی ایجاد کند. وقتی کودکان با اسباب‌بازی‌های بسیار روبرو شدند فرصت کشف اسباب‌بازی‌ها را از دست می‌دهند و به طور طبیعی کمتر از آن‌ها مراقبت شده و قدرشان را نخواهند دانست.

در حالی که اسباب‌بازی کمتر باعث می‌شود کودکان با تدبیر بیشتر وارد بازی شوند که نتیجه‌اش باعث رشد خلاقیت کودکان می‌شود.

استفاده از اسباب بازی خلاقیت کودکان را افزایش میدهد
استفاده از اسباب بازی خلاقیت کودکان را افزایش میدهد

14. نوآوری و خلاقیت

دیوارها را با کارهای خلاقانه‌ی و هنری آنها بپوشانید. با فرزندتان درباره‌ی هنرمندان، موسیقی‌دان‌ها و دانشمندان محبوب‌تان حرف بزنید. علاقه‌تان را به معماری و عکاسی یا گروه موسیقی جدیدی که دلتان می‌خواهد بیست‌ و چهارساعته به آن گوش کنید با آنها در میان بگذارید.

برای پرورش خلاقیت کودکان آنها را به دنیا وارد کنید تا بتوانند از تمام حواس خود استفاده کنند. برای این کار نیاز به سفرهای پرهزینه ندارید. آنها را به کتابخانه، موزه و بیرون از خانه ببرید. باهم عکاسی کنید و سعی کنید چیزهای جاب و جدید کشف کنید.

عکاسی خلاقیت کودکان را افزایش میدهد

15. پازل

پازل و بازی‌های فکری عامل ایجاد خلاقیت و تقویت تجسم فضایی است. ساخت پازل باعث افزایش تمرکز و تفکر، سبب ایجاد خلاقیت می‌شود.

کودکی که با پازل بازی می‌کند با کنار هم چیدن قطعات آن، طرز استفاده از امکانات و فرصت ها را در زندگی می‌آموزد؛ رنگی بودن و بزرگ بودن قطعات پازل برای سنین کم امری مهم است که با افزایش سن کودک می‌توان تعداد قطعات را افزود و بازی را سخت تر کرد.

حس کنجکاوی خلاقیت را در کودکان بیشتر میکند

16. مسیر جدید

برای تقویت خلاقیت کودکان، مسیرها و راه های متفاوت را با او تجربه كنید.

کودک را همیشه از یک مسیر خاص به خانه نبرید. توجه داشته باشید که یک الگوی ثابت در ذهن کودک شکل گرفته نشود. در زمانی که با او بیرون می‌روید، هنگام برگشتن به خانه به او توضیح دهید که می‌خواهید از یک راه جدید به خانه بروید.

حتی بخواهید كه در انتخاب مسیر تازه به شما كمك كند و حدس بزند كه فلان راه به كجا ختم می‌شود. در این صورت هم تفكر كودك تقویت شده او از این طریق در می‌یابد برای رسیدن به یک هدف راه های مختلفی وجود دارد .

انتخاب مسیر های مختلف خلاقیت کودکان را افزایش می دهد

17. محدودیت در تماشای تلویزیون

ممکن است برای خانواده ها سخت باشد که زمان تماشای تلویزیون را کم کنند اما، می‌توانیم تلاش کنیم تا کودک مدت زمان کمتری پای تلویزیون بنشیند. به جای صرف زمان برای تلویزیون بهتر است این زمان صرف نقاشی، ساختن خانه از طریق خانه سازی ها یا انجام خمیر بازی شود.

تماشای تلویزیون مهارت‌های شناختی کودک شما را مختل می‌کند و زمان‌های حیاتی را که شما می‌توانید برای توسعه هوش فرزند خود استفاده کنید، از بین می‌برد.

تماشای تلویزیون خلاقیت کودکان را کم میکند

18. در اختیار گذاشتن زمانی کافی

ما برای اینکه کودک خلاق داشته باشیم باید زمان زیادی برایش بگذاریم، وارد دنیای کودکی فرزندمان شویم.

این کار ممکن است به ویژه برای والدین شاغل سخت باشد، اما کودکان نیاز به زمانبندی  ساختار برای تجسم، ساختن، آزمون و اکتشاف دارند. حتی این وقت می‌تواند نیم ساعت بعد از شام، نقاشی کردن قبل از خواب و خواندن کتاب برای او یا اختصاص یک ساعت بازی تخیلی در روزهای تعطیل باشد.

برنامه تان را بررسی کنید و از تخصیص یافتن وقت به کودکتان اطمینان حاصل کنید.

خرید های متفاوت خلاقیت کودکان را افزایش میدهد

19. بازی با لغات

برای بچه‌هایی که قادر به خواندن هستند، بازی با کلمات به فکر کردن خلاقانه آنها کمک می‌کند. با این کار کودکان تداعی معانی خلاقانه و ارتباط‌های عناصر مختلف را یاد می‌گیرند. مثلاً یک لیست از ۴ تا ۵ لغت که با هم ارتباط ندارند را بنویسید بعد یک لغت مرتبط با یکی از آن لغت‌ها را به او نشان دهید. او باید سعی کند ربط این لغت با کلمه درست را پیدا کند.

هر چیزی که قدرت ذهن را محدود کند خلاقیت کودکان را نیز محدود می‌کند

در نتیجه چگونگی ارتباط کودکان با بزرگ‌ترهایشان، امکاناتی که در اختیار دارند و فعالیت‌هایی که انجام می‌دهند، روی توسعه‌ی خلاقیت‌شان اثر بسزایی دارد. مدارس یا خانواده‌هایی که به کودکان اجازه می‌دهند بدون ترس تفکرات خود را بیان کنند، با دیگران مخالفت کنند و به درک روابط دنیا بپردازند، امکان خلاقیت بیشتری را به آن ها می‌دهند.

به عنوان والدین کودک در کنار تمامی وظایفی که برعهده داریم برای داشتن فرزندان خلاق هم باید تلاش کنیم و همینطور که وسایل راحتی و خورد و خوراک فرزند مان را تهیه می‌کنیم به خلاقیت کودکان‌ مان هم اهمیت دهیم و تلاش کنیم که فرزند خلاق تربیت کنیم.



ارسال
close-link